Bugün İsrail’de genel seçimler gerçekleştirilecek. Hamas’ın liderliğindeki bazı Filistin gruplarının 7 Ekim 2023 tarihinde İsrail’e yönelik düzenlediği saldırıların ardından seçmenler ilk kez oy kullanma fırsatı bulacak. Bu saldırılarda 1200 kişi yaşamını yitirmiş, 251 birey rehin alınmıştı. Gazze Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, İsrail’in bombardımanlarında 74 bin kişi hayatını kaybetti. Yüz binlerce Filistinli de evlerini terk etmek zorunda kaldı. Son kamuoyu yoklamalarına göre, Başbakan Binyamin Netanyahu ile muhalefet lideri Gadi Eisenkot arasındaki yarış oldukça çekişmeli geçiyor. Pusulada hangi partiler bulunuyor? Netanyahu, iktidar partisi Likud’un adayı olarak seçime katılıyor. Koalisyonunda Otzma Yehudit (Yahudi Gücü) ve Dini Siyonizm gibi aşırı sağcı partiler mevcut. Bu partilerin talepleri arasında işgal altındaki Batı Şeria’nın ilhak edilmesi ve Filistinlilerin Gazze’den sürülmesi de yer alıyor. Likud Partisi içerisinde de yerlerinden edilmiş yüz binlerce Filistinlinin Gazze’den “göç etmesi” çağrısında bulunanlar bulunmakta.
İsrail’in en uzun süre görevde kalan başbakanı olan Netanyahu’nun ana rakibi Eisenkot ise 2019’a kadar ülkenin genelkurmay başkanlığını yürütüyordu. Gazze’deki çatışmaların başlangıcında asker oğlunu kaybeden Eisenkot, 2024 yılına kadar Netanyahu’nun savaş kabinesinde yer aldı. O yıl, Netanyahu’nun çatışma merkezli politikalarına itiraz ederek istifa etti. Eisenkot, 2025’te merkez sağda bir konumda olan Yashar (Doğru veya dürüst) adında yeni bir parti kurdu. Seçim kampanyasını ise 7 Ekim saldırılarının yol açtığı güvenlik zafiyetleri üzerinden şekillendirdi. Netanyahu kendisini “Bay Güvenlik” olarak tanımlıyor ve son yıllarda İsrail’in askeri operasyonlarını güvenlik başarısı olarak lanse ediyor. Eisenkot ile koalisyon kurabilecek muhalif partiler arasında eski Başbakan Naftali Bennett ve eski Dışişleri Bakanı Yair Lapid’in Yachad (Birlikte) Partisi bulunuyor. Başbakan adayı Bennett, partisinin “Sağ kanatlı, liberal Siyonist” olduğunu belirtmektedir. Netanyahu karşıtı bu siyasetçi, Yachad’ın Filistinli partilerle ittifak yapmayacağını da ima etti.
Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beiteinu (Evimiz İsrail) Partisi de Netanyahu karşıtı blok içerisinde yer alıyor. Lieberman’ın “milliyetçi sağcı” partisi, Filistinlilerle uzlaşmayı ve nüfus ile toprak mübadelesini savunuyor. Parti ayrıca aşırı sağcı Yahudilere verilen ayrıcalıklara itiraz ediyor ve bu toplulukların desteklediği partilerin politikalarına karşı çıkıyor. Oy pusulasında başka bir parti ise Demokratlar olarak biliniyor. Kendilerini “Liberal-demokratik ve Siyonist” bir parti olarak tanımlayan Demokratlar, İsrail İşçi Partisi ve solcu Meretz’in (Zindelik) birleşiminden oluşuyor; liderleri ise eski İsrail ordusu generali Yair Golan’dır. 2024 yılında kurulan bu parti, hedefini “Aşırılık yanlısı Binyamin Netanyahu hükümetinin devrilmesini sağlayacak büyük ve güçlü bir demokratik taban oluşturmak” olarak açıklamıştır. Türkiye’ye bakış açıları nasıldır? İsrail Bölgesel Dış Politika Enstitüsü (Mitvim) tarafından Haziran ayında yayımlanan bir ankette halkın %54’ü Türkiye ile ilişkileri düzeltmek için diplomatik çaba gösterilmesini desteklemektedir. Ankete katılanların %28’i Türkiye’yi güvenlik tehdidi olarak değerlendiriyor ve İsrail’in Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu kısıtlaması gerektiğini savunuyor.
Netanyahu hükümeti Türkiye’yi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı sert bir dille eleştiriyor; Erdoğan ise seçim afişlerinde New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, İran dini lideri Müctaba Hamaney ve Hizbullah lideri Naim Kasım ile birlikte gösterilmişti.
Türkiye ile söylem düzeyinde gerilim yüksek olmasına rağmen Netanyahu hükümeti ile Ankara arasında özellikle Suriye’de çatışmazlığın sağlanması için mekanizmalar oluşturuldu. İsrail, 18 Ağustos’ta Suriye’nin kuzeyindeki Ebu Zuhur Hava Üssü’ne saldırıda bulundu; bunu Türkiye’nin söz konusu üsse yönelik “askeri yığınağını engellemek” amacıyla gerçekleştirdiğini belirtti. Türkiye ise İsrail’in bu iddialarını reddetti; Suriye’de böyle bir plan olmadığını duyurdu.
Netanyahu’nun en büyük rakibi olan Eisenkot’un Türkiye hakkında doğrudan düşmanca bir açıklaması yoktur; Eisenkot, Times of Israel gazetesine verdiği demeçte Suriye hükümetiyle mutabakata varmak için ülkedeki tüm yabancı askerlerin çekilmesi gerektiğini ifade etti. Daha önce Türk hükümetinin Gazze’ye yönelik barış planında yer almasını da eleştirmişti.
Eisenkot’u desteklemesi beklenen Bennett ve Lapid ise Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleştiği ve büyükelçiliklerin yeniden açıldığı 2022 yılında iktidardaydılar; ancak Bennett son yıllarda Türkiye’ye yönelik sert ifadeler kullanmıştır. Eski başbakanın özellikle Türkiye’yi “Yeni İran” şeklinde nitelendirmesi Ankara’da büyük tepki uyandırdı.
Demokratların lideri Yair Golan ise İsrail’in Suriye’deki hava üssüne düzenlediği saldırıyı eleştirmiştir; Golan bunun Türkiye ile çatışma riskini artırdığını ve İsrail’in başta ABD olmak üzere müttefikleriyle arasını açtığını savunmuştur.
Arap partilerinin rolü ne? İsrail nüfusunun beşte biri Filistinli ve Arap kökenli vatandaşlardan oluşmaktadır; bugünkü seçimde Israilli Arapları temsil eden iki parti yarışmaktadır: Bunlardan biri üç partiden oluşan Ortak Arap Listesi adlı koalisyondur; diğeri ise bağımsız aday olarak yarışan Ra’am’dır ki bu parti önceden Ortak Liste’nin parçasıydı fakat daha sonra kendi başına seçime girmeye karar verdi.
Ra’am ya da Birleşik Arap Listesi adıyla bilinen parti, 2021 seçimlerinden sonra Bennett ve Lapid’in koalisyonuna katılarak hükümette yer alan ilk Arap partisi oldu; Mansur Abbas’ın liderliğindeki bu parti uzun süre kendisini “muhafazakar ve İslamcı” olarak tanımladı fakat bu seçimlerde ilk kez Knesset’te Yahudi bir aday çıkaracağını bildirdi.
İsrail’in Merkez Seçim Komitesi Eylül ayında aldığı kararla iki partinin seçime girmesini yasakladı ama bunun üzerine ülkenin en yüksek yargı organı olan Yüksek Mahkeme bu kararı geçersiz kıldı.Anketler muhalefet bloğu ile Netanyahu’nun dindar-milliyetçi bloğunun Knesset’teki toplam 120 sandalyeden yaklaşık 50’sini kazanabileceğini gösterirken toplamda da Arap partilerine 13 veya 14 sandalye gitmesi bekleniyor.Bu durumda Arap partileri teorik olarak seçimin belirleyici unsurları haline geliyor.Fakat Yahudi partisinin hemen hepsi Araplarla işbirliği yapmayı reddediyor.Arap partilerin resmi olarak Netanyahu karşıtı koalisyona katılmamaları durumunda dışarıdan destekleme ihtimali de söz konusu olabilir.
Kazanan nasıl belirleniyor? İsrail seçimlerinde yer alan siyasi grupların yeni bir hükümet kurabilmeleri için Knesset’te bulunan toplam 120 sandalyeden en az 61’ini kazanmaları gerekiyor.Görülüyor ki genellikle tek bir parti bu sayıya ulaşamadığından dolayı hükümetler koalisyonlarla kurulmaktadır.Eğer gerekli çoğunluk elde edilemezse oy çokluğu veya dışarıdan destekle azınlık hükümeti de kurulabiliyor.Bu durumda en yakın rakibinden daha fazla oy alması gereken bir koalisyon ortaya çıkıyor.Sonuçlar ne zaman ilan edilecek? Türk saatiyle gece yarısında sandık çıkış anketlerinin yayımlanması bekleniyor; ilk sonuçların netleşmesinin ise 28 Ekim’e dek sürmesi tahmin ediliyor; resmi sonuçlar ise tam dört gün sonra yani 4 Kasım’da duyurulacak.Cumhurbaşkanı Isaac Herzog seçim sonrası parti liderleriyle istişare ederek hükümeti kurma ihtimali en yüksek olan lideri yetkilendirecek.Diğer siyasetin hükümeti kuramaması durumunda cumhurbaşkanı diğer bir partiye de görev verebilir.Kendisine sunulacak üçüncü görev de sonuç vermezse Knesset cumhurbaşkanını üçüncü kez yetkilendirebilir.Hükümetin kurulmadığı takdirde yeniden seçim yapılacaktır.Bu senaryo gerçekleşirse ara dönemde Netanyahu geçici başbakanlık görevine devam edecektir; daha önceki dönemlerde yani 2019 ile 2022 yılları arasında hükümet kurulamadığı için beş defa seçim yapılmıştır.
Seçim Gazze ve Filistinliler açısından ne ifade ediyor? Gazze’de yaklaşık bir yıldır ateşkes bulunsa da bölgenin yarısını kontrol eden İsrail hala Hamas’a yönelik saldırılara devam etmektedir.Bu bağlamda Netanyahu’nun tekrar seçilmesi halinde mevcut politikasını sürdüreceği düşünülmektedir.Ayrıca müttefiklerinin Filistinlilerin Gazze’den çıkarılması gibi talepleri olduğu da bilinmektedir.Muhalefet lideri Eisenkot’un Hamas’a dair duruşu da Netanyahu’nunkine benzer niteliktedir.Eisenkot hem askeri yollarla hem de ABD öncülüğündeki barış planıyla Hamas’ın yönetimini Gazze’deki yönetimini on sekiz ay içinde sona erdireceğine dair taahhütte bulunmaktadır.
Bunun yanı sıra işgal altındaki Batı Şeria’da Yahudi yerleşimcilerin Filistinlilere yönelik saldırıları hiç olmadığı kadar artmış durumdadır.Uluslararası hukuka aykırı olan yerleşimler Birleşmiş Milletler verilerine göre giderek büyümektedir.Netanyahu mevcut genişleme politikalarını sürdürmeyi istemekteyken Eisenkot ise Batı Şeria’yı iki parçaya bölecek tartışmalı “E1 yerleşimi” projesine karşı çıkmaktadır.Muhalefetin önde gelen ismi ayrıca aşırılıkçı Yahudi yerleşimcileri eleştirerek güvenlik kontrollerinin yalnızca Israil’de kalması şartıyla Filistinlilere kısmi otonomi verilmesi çağrısında bulunmaktadır.Her iki aday da Filistin’in bağımsızlığını öngören iki devletli çözümü desteklememektedir.
İlgili haberler
